تمام فیلمهای آری آستر از بدترین تا بهترین؛ از میدسامر تا موروثی
وقتی آری استر در سال 2018 با نخستین فیلم بلندش با عنوان موروثی (Hereditary) در جشنواره ساندنس ظاهر شد، همه چیز خبر از ورود یک نام تازه در ژانر وحشت اما به شکل هنریاش میداد. فیلمی که همچون ماکتهای بینقصی که تونی کولت در داستان میسازد، با دقتی خیرهکننده پرداخته شده بود، اما درونش زخمی عریان، خشونتی بیامان و شوکی واقعی نهفته بود. موروثی در میان فیلمهای آری آستر از آن دست آثار نادری بود که در عین ایستادن بر شانههای آثار پیشین ژانر وحشت، حسی کاملا تازه و بیسابقه به تماشاگر منتقل میکرد.
اینکه آستر تنها یک سال بعد با میدسامر (Midsommar) و روایتی هولناک از یک جدایی عاشقانه در قالب وحشت فولکلوریک بازگشت، تنها تاییدی بود بر اینکه او حالا نام بزرگ تازه در ژانر وحشت است، آن هم با مُهر اعتماد استودیوی فیلمسازی A24 بر پیشانی آثارش. وقتی آستر چهار سال بعد و پس از گذر از یک همهگیری جهانی دوباره به پردههای سینما بازگشت، انگار بیقرارِ رها کردن ژانر وحشت بود.
فیلم تازهاش هنوز ردپایی از وحشت داشت، با همان امضاهای همیشگیاش که نماهای طولانی و تعقیبی آهسته، وسواس در میزانسن و چیدمان صحنه برای خلق حس خشونت و خونریزی بیرحمانه، طنزی سیاه و پیچیده و خیره شدن به ذهن آشفتهی قهرمان داستان بود. در نهایت بو میترسد (Beau Is Afraid) محصول 2023 یک فیلم در ژانر وحشت نبود، بلکه یک حماسهی سهساعتهی تاریک و کمدی، بهطرزی پوچگرا و غریب، دربارهی مردی شکستخورده بود که با ولعی دیوانهوار بهدنبال پیوند و ارتباط است.
فیلمی سرد، تکافتاده و عجیب که ساخته شده است تا یا مطلقا شیفتهاش شوید یا کاملا بیزار. آستر حتی در همان دوران کوتاهش بهعنوان کارگردان ژانر وحشت، همیشه فیلمساز بحثبرانگیزی بود و منتقدان یا شیفته دیدگاه سرد و بدبینانهاش میشدند یا آن را فاقد عمق میدانستند. حالا که از قید و بندهای ژانر آزاد شده است، به نظر میرسد مصمم است آثارش را شخصیتر کند. آخرین ساختهاش با عنوان ادنینگتون (Eddington) به نظر میرسد که یکی از بحثبرانگیزترین فیلمهای سال باشد که به همهگیری کووید 19 و بخشی از تاریخ اخیر میپردازد که مردم عمیقا دوست دارند فراموشش کنند.
ادنینگتون با نگاهی طنزآمیز و کمدی به سبک وسترن مدرن، آشوبهای سیاسی و اجتماعی سال 2020 را واکاوی میکند و در جشنواره کن هم واکنشهای متضاد از تحسین تا انتقاد دریافت کرد. فارغ از اینکه طرفدار کدام دیدگاه باشید، تماشای این فیلم بدون هیچ شکی نشان میدهد که آستر یکی از جذابترین فیلمسازان فعال امروز و استعدادی برجسته و در عین حال ساختارشکن است که همیشه حاضر است قدم به مرزهای تاریک و منحصربهفرد بگذارد.
حالا بعد از اکران اخیر فیلم ادینگتون بهترین فرصت است تا نگاهی به کارنامه کوتاه اما بهیادماندنی آری آستر بیندازیم و ببینیم کدام یک از آثارش بهتر تواناییهایش را نشان میدهد و کمترین نشانه از ضعفهایش را دارد. علاوه بر چهار فیلم بلندش، دو فیلم کوتاه اولیه او با عنوان چیز عجیبی درباره جانسونها (The Strange Thing About the Johnsons) و مونشهاوزن (Munchausen) نیز در این فهرست معرفی شدهاند. در ادامه تمام فیلمهای فیلم آری آستر را از بدترین تا بهترین رتبهبندی کردیم.
6. چیز عجیبی درباره جانسونها
- محصول: 2011
- بازیگران: بیلی مایو، برندن گرینهاوس، آنجلا بولاک
- امتیاز راتن تومیتوز: –
- امتیاز IMDb به فیلم: 7.1 از 10
پیش از اینکه آری آستر وارد دنیای فیلمهای بلند شود، در سال 2011 با فیلم کوتاه چیز عجیبی درباره جانسونها که در دوران تحصیلش در موسسه ایافآی (AFI) ساخته بود، کمی در فضای مجازی مشهور شد. این شهرت هم بهنوعی خودش را نشان میدهد. چیز عجیبی درباره جانسونها یک اثر کاملا ابتدایی از کارگردانی است که هنوز قدرت رساندن صدای خودش را پیدا نکرده است.
با این حال این فیلم کوتاه که یک تراژدی کاملا تاریک است و بر آسیبها و تروماهای وحشتناک و ناراحتکنندهای که زیر پوستهای زیبا و خیالانگیز پنهان شدهاند تمرکز میکند به روشنی سبک آستر را نشان میدهد. اما این فیلم سی دقیقهای هرگز فراتر از این نمیرود. داستان درباره پسری است که پدر آسیبدیدهاش را به شکل نامشروع آزار میدهد، در حالی که مادر بهطور بیتفاوت حقیقت زنندهای را که زیر دماغش است نادیده میگیرد.
بازیگران نهایت تلاششان را برای باورپذیرتر شدن داستان میکنند، اما چیز عجیبی درباره جانسونها نه به اندازه کافی همدلیبرانگیز است که این شخصیتها را انسانی نشان دهد و نه بینش کافی دارد که این شرایط وحشتناک را به چیزی فراتر از یک تجربهی فراموششدنی تبدیل کند.
5. مونشهاوزن
- محصول: 2013
- بازیگران: بونی بدلیا، لیام آیکن، ریچارد برازنان
- امتیاز راتن تومیتوز: –
- امتیاز IMDb به فیلم: 6.8 از 10
بو میترسد سومین فیلم بلند آری آستر در اصل از یک فیلم کوتاه به نام بو که او در دوران دانشجویی ساخته بود، شکل گرفت. اما فیلم کوتاه 2013 او با عنوان مونشهاوزن به همان اندازه به نظر میرسد که پیشدرآمدی برای آن حماسه سهساعته باشد. این فیلم کوتاه پانزده دقیقهای که بدون دیالوگ روایت میشود، داستانی درباره مادران بیش از حد محافظهکار و پسران سرکوبشدهشان است و چنین رابطه ناراحتکنندهای را برای خلق یک تراژدی تاثیرگذار میکاود.
مادر (بانی بدلیا) نمیخواهد پسرش (لیام آیکن) که حالا دانشجو شده است او را ترک کند، بنابراین غذایش را مسموم میکند تا او را در خانه نگه دارد، اما این وضعیت به تراژدی میانجامد. اینکه اعمال مادر در این فیلم با برچسب بیمار توجیه میشود، کمی کودکانه و بیش از حد فانتزی است و نشان میدهد که آستر در این مرحله از کارنامهاش هنوز نتوانسته لحن اثر را کاملا تثبیت کند. با این حال، در مجموع این فیلم یک پیشرفت بزرگ نسبت به چیز عجیبی درباره جانسونها است و فیلمسازی دقیقتر و داستانی دارد که وحشت را در تجربهای انسانی و قابل درک از تلاش و سختی رها کردن عزیزان جای میدهد.
4. بو میترسد
- محصول: 2023
- بازیگران: واکین فینیکس، ناتان لین، پتی لوپن
- امتیاز راتن تومیتوز: 67 از 100
- امتیاز IMDb به فیلم: 6.6 از 10
فیلم بو میترسد یک پارودی سهساعته از یک شعر حماسی است که هرگز از ذهن تنها و محصور انسان بیرون نمیرود. شخصیت اصلی با بازی واکنشبرانگیز و متفاوت واکین فینیکس، مردی عصبی و شکننده و پوستهای خالی است که با اضطراب و تروماهای زندگی تحت سلطه مادری مستبد (با اجرای محکم و وحشتناک پتی لوپون) پر شده است. سفر او برای بازگشت به خانه پس از مرگ ناگهانی مادرش، شکل یک اودیسه به خود میگیرد. توقف طولانی مرد در خانه یک خانواده از هم پاشیده، نمایش درون فیلم که استعارهای از زمینههای دردهای خانوادگی است و ایستگاهی نهایی در خانه که بار دیگر به کابوس بدل میشود همه و همه در کنار هم این فیلم را شکل میدهند.
با کنار گذاشتن ژانر وحشت، آستر به کمدی پوچگرایانهای کاملا تاریک با نتایجی چندوجهی میپردازد. فیلم قطعا بسیار خندهدار است، اما پس از مدتی، شکنجهای که بر قهرمانش اعمال میشود بیشتر حالت فلجکننده پیدا میکند تا شوکهکننده. با وجود انتزاعی بودن ظاهری فیلم، تمهای تنهایی و ترس از مادر هیچگاه تردید برنمیانگیزند و فیلم ساعتها دور این دغدغهها میچرخد بدون اینکه راز یا کشف جدیدی ارائه دهد. این یکی از فیلمهای آری آستر است که قطعا صحنههای بهیادماندنی دارد اما کلیت این حماسه به اندازهی هر کدام از اجزایش اثرگذار نیست.
3. میدسامر
- محصول: 2019
- بازیگران: فلورانس پیو، ناتان لین، پتی لوپن
- امتیاز راتن تومیتوز: 83 از 100
- امتیاز IMDb به فیلم: 7.1 از 10
آستر و سبک متفاوت و خاص فیلمسازیاش معمولا اینطور نیستند که وقتی کسی به کارگردان بازیگرمحور فکر میکند، به خاطر آورده شوند. اما او بهطور مداوم بازیهایی جالب و بدون فیلتر از بازیگران اصلیاش میگیرد. نگاهی به میدسامر بیندازیم. این فیلم همراه با زنان کوچک (Little Women) در یک سال اکران شد و فلورانس پیو را با اجرای ویرانگرش به اوج شهرت رساند. پیو در فیلم میدسامر بهطرز درخشانی درد زنی به نام دنی را نشان میدهد که از مرگ خانوادهاش و یک رابطه در حال فروپاشی در خود فرو رفته است.
دنی همراه دوستپسرش کریستین و دوستانشان به سفری چندروزه میروند و او بهتدریج جذب فرقه هورگا میشود. میدسامر با بازگشت به وحشت فولکلوریک به سبک مرد حصیری (The Wicker Man) موفق میشود هورگا را به جامعهای ترسناک، عجیب و در عین حال جالب توجه تبدیل کند که نیتهای شوم دارد اما نوعی حمایت عاطفی به دنی ارائه میدهد که کریستین به هیچ وجه قادر به فراهم کردن آن نیست.
وحشت واقعی شاید در درام میان دنی و کریستین نهفته باشد. آستر این داستان را از تجربه جدایی بد خود الهام گرفت و یکی از سمیترین روابط در تاریخ سینما را به تصویر کشید. شگرد بزرگ میدسامر این است که تماشاگر را درست به اندازهی دنی وارد هورگا میکند. آستر در نهایت نشان میدهد که وقتی دنی لباسهای اعضای فرقه را میپوشد، به این نتیجه میرسد که ماندن در این فرقهی ترسناک به نوعی قابل قبولتر از ماندن در آن رابطه سمی است.
2. ادینگتون
- محصول: 2025
- بازیگران: واکین فینیکس، پدرو پاسکال، اما استون
- امتیاز راتن تومیتوز: 70 از 100
- امتیاز IMDb به فیلم: 6.7 از 10
هر کسی که با انتظار یک پیام ساده و روشن به سراغ ادینگتون برود احتمالا از وسترن نوین آری آستر ناراضی یا حتی دلخور خواهد شد. این فیلم یکی از معدود آثار هنری است که واقعا با تاثیرات خام و مخرب همهگیری کووید 19 بر روان جمعی آمریکاییها روبهرو میشود. آستر در فیلمش قطعا جانب کلانتر یک شهر کوچک در نیومکزیکو به نام جو کراس (واکین فینیکس) را نمیگیرد که برای نپوشیدن ماسک بهانه آسم میآورد و کووید را مشکلی فراتر از جامعه خودش میداند و بیش از آنکه از ایدههای واقعی انگیزه بگیرد، تحت تاثیر رقابت با شهردار وقت، تد گارسیا (پدرو پاسکال)، تصمیم به کاندیداتوری میگیرد.
با این حال، در حالی که جو در مسیر انتقام دست به کارهای وحشتناکی میزند، فیلم همزمان همدلی زیادی نسبت به مغز او که به خاطر بیش از حد آنلاین بودن تا حدی کرم خورده است نشان میدهد. با او قطعا راحتتر میشود همذاتپنداری کرد تا تد بیاخلاق یا نوجوانان تقریبا تماما سفیدپوست ادینگتون که به اهداف نمایشی و خودخواهانه به جنبش «جان سیاهپوستان مهم است» میپیوندند.
اگرچه دنیایی که در دوران همهگیری در سال 2020 تجربه کردیم اکنون آنقدر غریب به نظر میرسد که بتوان آن را یک فیلم تاریخی دانست، اما موضوعاتی که در ادینگتون به آنها پرداخته میشود مثل شکافهای سیاسی، جنگهای رسانههای اجتماعی، کلاهبردارانی آنلاین که میتوانند همسر شکننده جو، لوئیز (با بازی اما استون) را دستکاری روانی و شستوشوی مغزی کنند همین حالا هم بسیار ملموس و نگرانکنندهاند.
آستر با خروج از محدودیتهای رنج روانی محض و ورود به دنیای واقعی برای اولین بار یک کمدی سیاه فوقالعاده خندهدار خلق کرد و تمام جزئیات عجیب زندگی در دوران کووید را به شکل دقیق به تصویر کشید. اما به لطف اجرای تاثیرگذار فینیکس و پایانی که با تلخی واقعگرایانه نشان میدهد شخصیتهایش تنها ذراتی کوچک در گرداب سیاسی و فرهنگی کشور هستند. ادینگتون شاید یکی از غمانگیزترین و ناامیدکنندهترین فیلمهای آری آستر لقب بگیرد.
1. موروثی
- محصول: 2018
- بازیگران: تونی کولت، گابریل بیرن، الکس وولف
- امتیاز راتن تومیتوز: 90 از 100
- امتیاز IMDb به فیلم: 7.3 از 10
فیلمهای آری آستر را میتوان به خاطر تجربههای جدید در فیلمسازی بسیار ستایش کرد. او بهجای باقی ماندن صرف در دنیای وحشت که با آن شهرت یافت، سراغ ژانرهای تازهای مانند کمدی سیاه و وسترن مدرن رفت. با این حال بعید نیست که روزی دوباره به ساخت فیلمهای ترسناک بازگردد، بهویژه وقتی که نخستین اثرش یعنی موروثی بهسرعت به یک کلاسیک بیچون و چرا در ژانر وحشت تبدیل شد. موروثی داستانی پیچیده درباره کنار آمدن با اندوهی است که زنی جوان (تونی کولت) و خانوادهاش را از هم میگسلد و در برخی جنبهها، تبدیل به نماد پدیده وحشت هنری میشود.
اما برخلاف بسیاری از فیلمهایی که وحشت را تنها بهعنوان استعارهای برای تروما به کار میبرند، موروثی فراموش نمیکند که واقعا ترسناک باشد. آستر برخی از آزاردهندهترین صحنههای ژانر وحشت سالهای اخیر را با مهارت طراحی کرده است. فیلمسازی او دقیق و کنترلشده است و تنش هرگز کاهش نمییابد، حتی زمانی که انی (کولت) رو به پرده فرو میپاشد و فریاد میزند. حتی با اینکه بسیاری از نقاط داستانی فیلم اکنون لو رفتهاند، موروثی بهواسطه اجرای جسورانه کولت از ناامیدی و تصویر تیز و ناراحتکننده از درد و کشمکشهای خانوادگی همچنان دلهرهآور و گیجکننده باقی میماند. فیلمهای آری آستر اغلب به سردی متهم میشوند، اما عمق احساسی موروثی میدرخشد و تاثیری ماندگار بر جای میگذارد.
منبع: indiewire
