آیا به اپلیکیشنهای Cleaner نیاز داریم؟ بررسی مزایا و معایب
اگر هر از گاهی در اینترنت، وقت خود را صرف دیدن ویدیو یا محتوای سرگرمکننده میکنید، حتما تبلیغات اپلیکیشنهای Cleaner را دیدهاید. این ویدیوها و ترفندهای مختلف به شما وعده میدهند که با نصب این اپلیکیشن، سرعت گوشی شما چند برابر بیشتر خواهد شد یا فضای ذخیرهسازی بیشتری خواهید داشت یا حتی به خواستهها و آرزوهای زندگیتان هم خواهید رسید. آن هم صرفا با زدن چند دکمه روی صفحه گوشی. در این بین، اگرچه نصب اپلیکیشنهای تبلیغاتی، آن هم به شکل پیشفرض، نسبت به قبل کاهش یافتهاند، اما بعضی از توسعهدهندگان با عقد قرارداد، اپلیکیشنهای بلااستفاده خود را روی گوشیهای اندرویدی نصب میکنند.
متاسفانه، این دسته از اپلیکیشنها در بهترین حالت، غیرضروری و در بدترین حالت برای گوشی شما مضر هستند. در حال حاضر، شناخته شدهترین اپلیکیشن این حوزه که با نام Clean Master هم از آن یاد میشود، مملو از قابلیتهای مختلف است که در این مقاله مایکت میخواهیم به بررسی آنها بپردازیم و ثابت کنیم که اکثر این ابزارها کاربردی نیستند.
نحوه مدیریت حافظه در اندروید
بهطور پیشفرض، اندروید حافظه رم را به شکل بهینه مدیریت میکند. علاوهبراین و براساس مستندات رسمی گوگل، این سیستمعامل حافظه آزاد را به عنوان یک حافظه از دست رفته میشناسد و سعی میکند تا همیشه از تمام منابع موجود استفاده کند. بر این اساس، زمانی که اپلیکیشن موردنظر خود را میبندید، اندروید آن را در حافظه نگه میدارد تا در صورت نیاز، دوباره و به سرعت به آن برگردید. در نتیجه، معمولا مقدار زیاد حافظه خالی دیده نمیشود، ولی این به معنای کمبود حافظه رم در گوشی یا سایر دستگاههای اندرویدی شما نیست. همانطور که بعضی از کارشناسان معروف اندروید هم به این موضوع اشاره میکنند، «اگر حافظه قرار نبود برای کاری استفاده شود، هیچ فایدهای در آزاد کردنش نیست؛ حافظه خالی هیچ سود خاصی ندارد.» با توجه به این توضیحات، اندروید در زمان درست، برنامههای مورد نظر خود را از حافظه خارج میکند و در صورت بازگشت دوباره، برنامه از همان نقطه قبلی اجرا میشود.
بنابراین، ویژگیهایی نظیر Memory Boost و Ram Cleaner که در اپلیکیشنهای Cleaner مورد استفاده واقع میشوند، در واقع عملکرد طبیعی سیستم را دوباره وارد چرخهای از تکرار میکنند و همین باعث میشود تا از منابع سختافزاری کار کشیده شود و در نهایت، باتری گوشی سریعتر به اتمام برسد.
به طور کلی، اندروید دادههای کششده را به تنهایی مدیریت میکند و لازم نیست آن را به صورت دستی پاک کنید. به عبارت دیگر، پاک کردن مداوم کش یا خروج اجباری از برنامهها عملاً نه سرعت گوشی را افزایش میدهد و نه در مصرف باتری صرفهجویی میکند؛ بلکه شارژ باتری و اینترنت مصرف شده، فقط برای بازکردن دوباره اپلیکیشنها صرف خواهد شد.
قابلیتهای تبلیغاتی اپلیکیشنهای Cleaner
برای اینکه اپلیکیشنهای Cleaner بیشتر مورد استقبال قرار بگیرند، توسعهدهندگان یک سری قابلیتهای جدید را در طول انتشار به آنها اضافه کردهاند که اگرچه بعضی از کاربران به شدت از آنها استقبال میکنند، اما پژوهشها ثابت کردهاند که هرکدام یک از این قابلیتها یا کاملا بلااستفاده هستند یا به گوشی آسیب وارد میکنند. در ادامه، فهرستی از قابلیتهای اپلیکیشنهای Cleaner را به شما معرفی کنیم که بدون شک با آنها آشنا هستید.
قابلیت Battery Saver: همانطور که از نام این قابلیت مشخص است، ادعا میکند که میتواند با خاموش کردن یا متوقف کردن اپلیکیشنهای پسزمینه، مصرف باتری را به شکل قابلتوجهی کاهش دهد، اما در عمل، همین برنامه که وضعیت باتری را به شکل مرتب بررسی میکند، خود پردازنده را فعال نگه داشته و انرژی بیشتری مصرف میکند. علاوهبراین نکته، غیرفعال کردن بعضی از برنامهها باعث ایجاد اختلال در عملکرد کل سیستم دستگاه شما میشود یا ممکن است نتوانید اعلانهای مهم را مشاهده کنید. در نتیجه، استفاده از این قابلیت، یک چوب دو سر باخت است که به جای اینکه در مصرف باتری صرفهجویی کند، خودش باتری مصرف میکند و باعث ایجاد اختلال در عملکرد سایر برنامهها میشود.
iSwipe یا ژستهای حرکتی: برای بعضی از گوشیهای هوشمند مانند: موتورولا، امکان استفاده از ژستهای حرکتی برای دسترسی راحتتر به بخشهای مختلف سیستمعامل وجود دارد، اما اگر بخواهید از یک برنامه جانبی برای استفاده از این قابلیت استفاده کنید، باید انتظار بعضی از مشکلات پیشرو را هم بکشید. چون این قابلیت در قالب پسزمینه اجرا میشود و میتواند باعث هنگ یا حتی فریز شدن بعضی از گوشیها شود.
پاککننده فایلهای اضافی (Junk Cleaner): ادعا میشود که با پاک کردن کش، سرعت گوشی افزایش مییابد و فضا آزاد میشود، اما در عمل، اندروید و خود اپلیکیشنها فایلهای بلااستفاده را حذف میکنند و پاک کردن اجباری کش حتی میتواند باعث فعالیت بیشتر پردازنده، باتری و دیتا شود. به گفته کارشناسان، اپلیکیشنهای Cleaner فقط وقت تلف میکنند و کارهایی که سیستم به شکل طبیعی انجام میدهد را دوباره در چرخه تکرار میگذارند. در این بین، بعضی از کاربران هم چندین بار در طول روز از این قابلیت استفاده میکنند و تصور آنها بر این است که با اینکار، به گوشی خود لطف میکنند.
Memory Boost (افزایش حافظه): با اضافه شدن این قابلیت، توسعهدهندگان بر این باور بودند که با بستن اپلیکیشنهای باز، رم آزاد میشود و سرعت رم افزایش مییابد، اما اگر اپلیکیشنهایی مثل شبکههای اجتماعی در رم باشند، باز کردن دوبارهی آنها انرژی بیشتری میبرد. علاوهبراین، اندروید به شکل مستقل و پس از اینکه بلااستفاده بودن یکسری از اپلیکیشنها را بررسی میکند، خودش دست به کار میشود و برنامهها را حذف میکند
CPU Cooler (خنککننده پردازنده): در رابطه با این قابلیت هم ادعا میشود که برنامههایی را که بر پایه پردازنده ساخته شدهاند و از آنها بهره میبرند را متوقف میکند تا دما و مصرف باتری به شکل چشمگیری کاهش یابد، اما استفاده از این ابزار به منزله قدرت و استفاده از شارژ بیشتر است. اکثر سازندگان نرمافزار در بخشی از فرایند کار خود به موضوع بهینهسازی اپلیکیشن و بازی فکر میکنند و تغییرات لازم را اعمال میکنند. از اینرو، قابلیت خنککننده پردازنده در اپلیکیشنهای Cleaner، هم مضر و هم ناامن است.
آنتیویروس ساختگی: اغلب اپلیکیشنهای Cleaner، در کنار وعده «افزایش سرعت» یا «بهینهسازی حافظه»، قابلیتی با عنوان «اسکن ویروس» یا «محافظت امنیتی» را هم به فهرست سرویسهای خود اضافه میکنند، اما در عمل، این بخشها اغلب نقش یک ابزار امنیتی جدی را ایفا نمیکنند. در بسیاری از موارد، نتیجه اسکن چیزی جز نمایش هشدارهای اغراقآمیز درباره «ریسکهای احتمالی»، «فایلهای مشکوک» یا «آسیبپذیریهای خطرناک» نیست؛ این هشدارها به شکلی طراحی شدهاند تا کاربران را به خرید نسخه پولی یا فعالسازی اشتراک وسوسه کنند.
واقعیت این است که اندروید بهصورت پیشفرض و از طریق Google Play Protect یک لایه امنیتی پایه، اما مؤثر در اختیار کاربر قرار میدهد. این سرویس بهطور مداوم اپلیکیشنهای نصبشده و برنامههای موجود در فروشگاه را بررسی میکند و در صورت شناسایی رفتار مخرب، کاربر را از این موضوع مطلع میکند. بنابراین، برای اغلب کاربران، استفاده از اسکنرهای امنیتی تعبیهشده در کلینرهای رایگان نهتنها ضروری نیست، بلکه میتواند به مصرف بیشتر باتری، پردازش در پسزمینه و حتی نمایش اعلانهای مزاحم منجر شود. با اینحال، اگر از آن دسته کاربرانی هستید که از وبسایتهای مختلف، اپلیکیشن دانلود میکنید و نگران هستید، استفاده از آنتیویروسهای موبایلی مانند: Bit defender میتواند به دادتان برسد.
سایر قابلیتها: بسیاری از قابلیتهای جانبی که Cleanerها با نامهایی مانند «AppLock»، «App Manager» یا «Autostart Manager» به کاربران ارائه میکنند، در ظاهر کاربردی به نظر میرسند؛ اما در عمل، همان قابلیتهایی هستند که سیستمعامل ارائه میدهد یا با اضافه کردن یک فعالیت جدید، وظایف پردازشی بیشتری را بر دوش گوشی میگذارد.
برای مثال، مدیریت اجرای خودکار برنامهها (Autostart Manager) معمولاً با محدود کردن فعالیت برخی برنامهها در پسزمینه همراه است. این کار نهتنها کنترل عمیقتری نسبت به ابزارهای داخلی اندروید ارائه نمیدهد، بلکه ممکن است باعث اختلال در عملکرد برنامههای مهم از جمله تأخیر در دریافت پیامها، از کار افتادن اعلانهای ضروری یا حتی بسته شدن سرویسهایی که کاربر واقعاً به آنها نیاز دارد شود. در حالیکه اندروید بهصورت پیشفرض دارای سیستم مدیریت هوشمند مصرف باتری و فعالیت پسزمینه است و رفتار برنامهها را بر اساس الگوی استفاده کاربر تنظیم میکند.
قابلیتهایی مانند AppLock هم به شکلی ساخته شدهاند تا دسترسی به برنامههای مختلف را از کاربر بگیرند تا خودشان بهعنوان یک سرویس دائماً فعال در پسزمینه باقی بمانند. این یعنی مصرف بیشتر رم، باتری و منابع پردازشی؛ آن هم برای کاری که بسیاری از گوشیهای امروزی بهصورت بومی، از طریق تنظیمات امنیتی یا قابلیتهای حریم خصوصی از آن پشتیبانی میکنند.
مشکلات مصرف منابع و باتری
اپلیکیشنهای Cleaner معمولا در پسزمینه اجرا میشوند تا در لحظه، عملکرد سیستم را بررسی کنند، اما همین اجرای مداوم یا وسواس کاربران به استفاده مداوم از قابلیتهای این دسته اپلیکیشنها باعث مصرف باتری و پردازنده میشود. به عنوان نمونه، اسکن فایل، باتری و حافظه، به خودیخود شامل فرایند پردازش میشوند و همین موضوع در عمل نشان داده است که اکثر کاربران بیشتر متوجه کاهش عمر باتری شدهاند تا بهبود سرعت.
حتی توسعهدهندگان اندروید اعلام کردهاند که وقتی برنامهای تلاش میکند تا میزان مصرف باتری را تحلیل کند، خود پردازنده را فعال نگه میدارد و انرژی بیشتری مصرف میکند. همچنین، حذف مکرر کش، ریستارت خودبهخودی برنامهها یا بستن سریع آنها باعث میشود تا آن برنامهها دوباره در پسزمینه راهاندازی شوند و این چرخهی روشن و خاموش شدن، به صورت معکوس به کاهش عمر باتری منجر شود. به علاوه، «دادن مجوز خودکار شروع در پسزمینه» که بعضی از اپلیکیشنهای Cleaner تبلیغ میکنند، اغلب به ارسال اعلانهای تبلیغاتی بیدلیل یا مصرف ناخواستهی اینترنت میانجامد.
حریم خصوصی و ریسک امنیتی
در کنار اشکالات فنی که اکثر کاربران از آنها شاکی هستند، اپلیکیشنهای Cleaner از کاربر میخواهند تا دسترسی به فایل و بخشهای مختلف اپلیکیشن را به آنها بدهد. در این بین، تبلیغات هم گریبانگیر افرادی است که میخواهند از اپلیکیشنهای رایگان استفاده کنند. یکی از موضوعات جالبی که حول محور این دسته از اپلیکیشنها وجود دارد، سوابق امنیتی و تبلیغات مخربی است که روی تجربه کاربران تاثیر منفی میگذارد. به عنوان نمونه، شرکت Cheetah Mobile (سازنده Clean Master و Security Master) در گذشته درگیر تقلب گستردهی تبلیغاتی بوده و در سال ۲۰۲۰ تمام برنامههایش توسط گوگل از پلیاستور حذف شد. همچنین گزارشها نشان داده است که تبلیغات Clean Master با تاکتیکهای فریبنده کاربر را مجبور میکرد تا برنامههای نمایش داده شده را نصب کنند.
بخش نگرانکننده ماجرا جایی است که برخی کلینرها برای اجرای بهاصطلاح «بهینهسازی عمیق»، درخواست دسترسی به اطلاعات حساس کاربر را مطرح میکنند؛ مواردی مثل فهرست مخاطبین، لیست کامل اپلیکیشنها، وضعیت تلفن، دسترسی به حافظه و حتی برخی مجوزهای سیستمی. در ظاهر، برنامه به کاربر میگوید که این دسترسیها برای تحلیل بهتر عملکرد دستگاه و ارائه راهکارهای بهینهسازی لازم است، اما در عمل چنین سطحی از دسترسی برای یک ابزار ساده، کاربر را به اندازه کافی قانع نمیکند. جمعآوری این نوع از دادهها کاربردهای فراوانی برای توسعهدهندگان دارند؛ به عنوان نمونه، میتوانند از طریق آن تبلیغات هدفمند برای کاربر ارسال کنند، رفتارهایش را تحلیل کنند و حتی اطلاعات کاربر را با شبکههای تبلیغاتی به اشتراک بگذارند.
این برنامهها معمولاً مدعی پاکسازی کش، آزادسازی رم یا غیرفعالکردن اپهای پسزمینه هستند. اما واقعیت این است که اندروید در نسخههای جدید، مدیریت کش، حافظه و پردازشهای پسزمینه را بهصورت هوشمند انجام میدهد. سیستمعامل بر اساس الگوی استفاده کاربر، منابع را تقسیمبندی میکند و در صورت نیاز، برنامهها را به شکل خودکار از حافظه خارج میکند. دخالت مداوم یک برنامه شخص ثالث در این چرخه، نهتنها به بهبود سرعت یا افزایش عمر باتری منجر نمیشود، بلکه ممکن است باعث مصرف بیشتر منابع و ایجاد اختلال در رفتار طبیعی سیستم شود.
وضعیت در ویندوز، مک و آیاواس
این ایرادها فقط به اندروید محدود نمیشود و تقریباً در همه سیستمعاملهای مدرن میتوان الگوی مشابهی را مشاهده کرد. ایدهی «نصب یک ابزار جادویی برای افزایش سرعت» بیشتر از اینکه یک راهکار فنی و کاربردی باشد، یک ایده برای هدف قرار دادن کاربرانی است که نسبت به کند شدن گوشی خود نگران هستند و میخواهند به هر طریقی، به عملکرد گوشی خود بهبود ببخشند.
در ویندوز و سیستمهایی نظیر مک، قضیه فرق میکند و ابزارهای داخلی متعددی برای مدیریت فایلهای موقت، پاکسازی فضای ذخیرهسازی و بهینهسازی دیسک در نظر گرفته شده است. ابزارهای حرفهای مانند: Disk Cleanup، Storage Sense و Optimize Drives. سیستم را به شکل مداوم بررسی میکنند و همین ابزارهای درون سیستمی، نسبت به اپلیکیشنهای Cleaner پولی عملکرد بهتری از خود به نمایش میگذارند.
علاوهبراین، ویندوز اکثر فرایندهای نگهداری سیستم مثل مدیریت کش، فایلهای موقت، بهروزرسانیهای امنیتی و حتی بهینهسازی درایوها (در صورت استفاده از هارددیسکهای سنتی) را بهصورت خودکار در پسزمینه انجام میدهد. در چنین شرایطی، اضافه کردن یک نرمافزار جانبی معمولاً ارزش فنی تازهای ایجاد نمیکند. برعکس، اجرای دائم این ابزارها در پسزمینه میتواند خود به مصرف بیشتر منابع، اشغال حافظه و حتی فرایندهای سیستمی را با اختلال دچار کند
در مکاواس هم روال به همین شکل است و تفاوتی با ویندوز ندارد. در انجمنهای رسمی اپل و میان کاربران حرفهای، اپل بارها تأکید کرده است که نصب ابزارهای «پاککننده» یا «بهینهساز» شخص ثالث ضرورت ندارد. حتی بعضی اعضای باسابقه جامعه کاربری اپل صراحتاً به این موضوع اشاره کردهاند که برای استفاده روزمره، هیچ دلیل فنی قانعکنندهای برای نصب نرمافزارهای «افزایش سرعت» یا آنتیویروسهای جانبی روی مک وجود ندارد، مگر در شرایطی که امنیت یک سازمان در میان باشد یا کاربر اطلاعات مهمی را در دستگاههای مبتنی بر مکاواس نگهدارد.
بهطور پیشفرض، مکاواس مدیریت حافظه، فایلهای موقت و پردازشهای پسزمینه را بهصورت هوشمند انجام میدهد. در آیاواس وضعیت حتی محدودتر و کنترلشدهتر است. معماری امنیتی آیاواس اساساً اجازه دسترسی عمیق به فایلهای سیستمی یا مداخله مستقیم در مدیریت پردازشهای پسزمینه را به اپهای ثالث نمیدهد. این سیستمعامل بهصورت خودکار برنامههای غیرفعال را در حالت تعلیق میگذارد، در صورت کمبود فضا، به کاربر پیشنهاد میکند تا برنامههای بلااستفاده را حذف کند و مدیریت حافظه را خودش بر عهده بگیرد.
