نگاهی به تاریخچه اندروید: از اندروید 1 تا 16
تصور کنید سال ۲۰۰۳ است. یک استارتآپ کوچک به نام اندروید در سکوت مشغول کار روی چیزی است که حتی خودشان هم دقیقاً نمیدانند چه خواهد شد: یک سیستمعامل برای دوربینهای دیجیتال. بله، درست شنیدید! اندروید قرار نبود دنیای موبایل را متحول کند، تا اینکه گوگل وارد شد و همه چیز را مثل یک فیلم هالیوودی دگرگون کرد.
حالا بیایید با طنز به قضیه نگاه کنیم: اگر اندروید یک شخص بود، قطعاً رزومهاش شامل «متولد شدم، هدفم را گم کردم، گوگل من را نجات داد، و حالا بر دنیا حکومت میکنم!» میشد. از آن روزهای اول تا امروز که اندروید روی ۳ میلیارد دستگاه فعال نفس میکشد، داستانی پر از شکستهای عجیب، رقابتهای استراتژیک و نسخههایی با اسمهای شیرین (که البته بعداً به خاطر اعتراض دندانپزشکان متوقف شد!) در جریان بوده است. در این مقاله مایکت میخواهیم تاریخچهٔ اندروید را نه به شکل یک گزارش خشک، بلکه مثل یک ماجراجویی دیجیتال تعریف کنیم.
1. اندروید 1 تا 1.1
اندروید در سال ۲۰۰۸ با نسخه ۱.۰ به طور رسمی معرفی شد؛ نسخهای آنقدر قدیمی که حتی نام رمزگونهای هم برای آن در نظر گرفته نشده بود. در آن زمان امکانات بسیار ابتدایی بودند، اما این سیستمعامل شامل مجموعهای از برنامههای اولیه گوگل مانند جیمیل، نقشه، تقویم و یوتیوب بود که همگی به صورت یکپارچه در سیستمعامل گنجانده شده بودند. این رویکرد، تفاوت چشمگیری با مدل فعلی برنامههای مستقل و قابل بهروزرسانی امروزی داشت.
2. اندروید 1.5: کاپکیک
با انتشار اندروید ۱.۵ کیک فنجانی (Cupcake) در اوایل سال ۲۰۰۹، سنت نامگذاری نسخههای اندروید بر اساس نام شیرینیها کاربران را شگفتزده کرد. این نسخه بهبودهای متعددی را در رابط کاربری اندروید ارائه کرد که از جمله مهمترین آنها معرفی اولین صفحه کلید مجازی بود؛ قابلیتی که با حذف تدریجی صفحهکلیدهای فیزیکی از طراحی گوشیها، به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل شد. کیک فنجانی همچنین چارچوبی برای ویجتهای شخص ثالث ایجاد کرد که به سرعت به یکی از عناصر متمایزکننده اندروید تبدیل شدند. علاوهبر این، کاپکیک اولین نسخه از سیستمعامل اندروید محسوب میشود که امکان ضبط ویدیو و فیلمبرداری را برای کاربران فراهم کرد.
3. اندروید 1.6: دونات
اندروید ۱.۶ با نام مستعار «دونات» در پاییز ۲۰۰۹ عرضه شد و شکافهای مهم در هسته سیستمعامل اندروید را پر کرد. یکی از قابلیتهای این نسخه، پشتیبانی از صفحهنمایش بزرگ است که بعدها، به یکی از نقاط عطف این سیستمعامل تبدیل شد تا با انواع سایزهای صفحهنمایش کنار بیاید. پشتیبانی از شبکههای CDMA مانند ورایزون به این نسخه اضافه شد، اقدامی که نقش محوری در گسترش انفجاری اندروید در بازار ایالات متحده ایفا کرد. این بهروزرسانی، مسیر را برای حضور اندروید روی دستگاههای متنوعتر هموار کرد و پایههای فنی لازم برای تبدیل شدن به یک پلتفرم جهانی را تقویت کرد.
4. اندروید 2 تا 2.1: اکلر
اندروید ۲.۰ با نام «اکلر» تنها شش هفته پس از نسخه دونات عرضه شد و بهدنبال آن بهروزرسانی ۲.۱ (همچنان با نام اکلر) چند ماه بعد منتشر شد. این نسخه، اولین نسخه اندروید بود که با کمک گوشی موتورولا دروید و کمپین عظیم ورایزون، به انشعاب اصلی بازاریابی از طریق آگاهیبخشی کاربران وصل شد. کمپین تبلیغاتی «iDon’t» ورایزون با تأکید بر نقاط ضعف آیفون، دروید را به عنوان جایگزینی قدرتمند معرفی کرد.
ناوبری صوتی با راهنمای گامبهگام و اطلاعات دیتای مصرف شده، تحول انقلابی در دنیای گوشیهای هوشمند ایجاد کرد؛ قابلیتی که تا آن زمان بیسابقه بود و هنوز هم رقیب جدی ندارد. علاوه بر این، اکلر پس زمینههای زنده و اولین قابلیت تبدیل گفتار به متن را به این سیستمعامل اضافه کرد. یکی از جنجالیترین قابلیتها که کاربران را شگفتزده کرد، معرفی قابلیت زوم با حرکت دو انگشت (pinch-to-zoom) بود که پیشازاین منحصر به iOS محسوب میشد؛ حرکتی که اپل را عصبانی کرد و تا سالها، گوگل را به دلیل کپیبرداری از ایدههای خود متهم کرد. این نسخه با بهینهسازی رابط کاربری و پشتیبانی گستردهتر از سختافزارهای مختلف، پایههای اندروید را به عنوان رقیب جدی در بازار تثبیت کرد.
5. اندروید 2.2: فرویو یا ماست بستنی
اندروید ۲.۲ یا «فرویو» (Froyo) تنها چهار ماه پس از عرضه اندروید ۲.۱ معرفی شد و تمرکز اصلی آن روی بهینهسازیهای زیرساخت بود. با این حال، این نسخه ویژگیهای کاربردی مهمی از جمله داک ثابت در پایین صفحه اصلی (امری که امروزه استاندارد تلقی میشود) و اولین نسخه از دستورات صوتی (Voice Actions) که امکان انجام وظایفی مانند دریافت مسیرها یا ایجاد یادداشت را فقط با فشار یک دکمه و بیان دستور فراهم میکرد. نیز به همراه داشت.
یکی از نقاط کلیدی این نسخه، پشتیبانی از فِلش در مرورگر اندروید بود، ویژگی که به دو دلیل اهمیت ویژهای داشت: اولاً فِلش در آن دوران بهطور گسترده در اینترنت استفاده میشد و ثانیاً اپل بهصورت سرسختانه از پشتیبانی آن در دستگاههای خود خودداری میکرد. این قابلیت به کاربران اندروید اجازه میداد تا محتوای وب را بدون مواجهه با محدودیتهای نمایشی (که به «حفرههای سیاه» معروف بودند) بهطور کامل تجربه کنند. اگرچه در نهایت استراتژی اپل پیروز شد و فِلش به مرور منسوخ گردید، اما در آن برهه زمانی، این مزیت رقابتی منحصر به اندروید بود.
بهبودهای عملکردی قابل توجه از دیگر ویژگیهای کلیدی این نسخه محسوب میشدند: کامپایلر JIT با افزایش ۵ برابری سرعت اجرای برنامهها تحول بزرگی ایجاد کرد و بهینهسازی مدیریت حافظه، تجربه چندوظیفهای روانتری را برای کاربران به ارمغان آورد. در این نسخه، شاهد معرفی قابلیتهای ارزشمندی مانند امکان تبدیل دستگاه به هاتاسپات وایفای و تترینگ از طریق USB بودیم.
6. اندروید 2.3: شیرینی زنجبیلی
هویت بصری متمایز اندروید برای اولین بار با انتشار نسخه جینجربرد (Gingerbread) در سال ۲۰۱۰ شکل گرفت. رنگ سبز روشن که مدتها نماد ربات اندروید بود، در این نسخه به عنصری جداییناپذیر از ظاهر سیستمعامل تبدیل شد. طیفهای سیاه و سبز به شکلی گسترده در رابط کاربری نفوذ کردند و نشاندهنده آغاز حرکت تدریجی اندروید به سمت طراحی جدید و منحصربهفرد بودند. این تغییرات بصری شامل عناصری مانند آیکونهای سبز پررنگ، هایلایتهای نئونی در منوها و افکتهای سایهدار ماتریکسی بود که همگی به ایجاد حس یکپارچگی در تجربه کاربری کمک میکردند. جینجربرد با معرفی این پالت رنگی خاص، پایههای هویت شناختی اندروید را تقویت کرد؛ هویتی که بعدها در نسخههایی مانند اندروید ۴.۰ (آیس کریم ساندویچ) به بلوغ رسید.
7. اندروید 3 تا 3.2: کندوی عسل
در سال ۲۰۱۱، گوگل نسخهی اندروید ۳.۰ (هانیکام) را بهصورت انحصاری برای تبلتها معرفی کرد و آن را همزمان با عرضهی تبلت موتورولا Xoom یعنی اولین دستگاه مجهز به این سیستمعامل رونمایی کرد. حتی در بهروزرسانیهای بعدی (۳.۱ و ۳.۲)، اندروید هانیکام هرگز برای گوشیهای هوشمند منتشر نشد و بهعنوان یک سیستمعامل منحصر به تبلتها باقی ماند.
تحت هدایت ماتیاس دوارته، طراح ارشد گوگل، هانیکام یک رابط کاربری کاملاً بازطراحیشده با تم «هولوگرافیک» ارائه داد. این طراحی سهبعدی، رنگ سبز نمادین اندروید را با سایههای آبی جایگزین کرد و بر استفادهی حداکثری از فضای بزرگ صفحهنمایش تبلتها تمرکز داشت. با افکتهایی مانند سایههای عمیق، هایلایتهای آبی نئونی و عناصر شناور، حس عمق و فضایی مدرن به رابط کاربری بخشیده شد؛ طرحی که آشکارا از دنیای علمی-تخیلی الهام گرفته بود.
اگرچه ایدهی یک رابط اختصاصی برای تبلتها در نهایت کنار گذاشته شد، اما بسیاری از نوآوریهای هانیکام به سنگبنای اندروید امروزی تبدیل شدند.
-
حذف دکمههای فیزیکی و جایگزینی آنها با دکمههای ناوبری روی صفحه.
-
جایگزین شدن منوی قدیمی با نوار (Action Bar) که بر اساس زمینه تغییر میکرد.
-
معرفی کارتهای تعاملی در لیست برنامههای اخیر—ایدهای که بعدها در طراحی متریال گسترش یافت.
هانیکام قابلیتهای منحصربهفردی مانند نمای پنج صفحهی اصلی، تبهای مرورگر کنار هم و پشتیبانی از صفحهکلیدهای خارجی را معرفی کرد که تجربهی کاربری تبلتها را ارتقا داد. هرچند این نسخه هرگز به گوشیها نرسید، اما DNA طراحی آن در اندروید ۴.۰ (ساندویچ بستنی) و نسخههای بعدی جریان اصلی شد و میراث دوآرته را در اکوسیستم اندروید تثبیت کرد. به این ترتیب، هانیکام نهتنها یک آزمایش جسورانه در تاریخ اندروید بود، بلکه بسیاری از مفاهیم مدرن این سیستمعامل را پایهگذاری کرد.
8. اندروید 4
اندروید 4.0 که با نام «ساندویچ بستنی» شناخته میشود، در سال 2011 عرضه شد. این نسخه به عنوان پلی میان طراحیهای قدیمی و مدرن اندروید عمل کرد و با ارائه یک رابط کاربری یکپارچه برای گوشیها و تبلتها، تجربه کاربری را به سطح جدیدی ارتقا داد. ICS بسیاری از عناصر بصری نسخه Honeycomb را اصلاح کرد؛ از جمله حذف ظاهر “هولوگرافیک” و استفاده از رنگ آبی بهعنوان برجستهترین رنگ سیستم. همچنین، دکمههای روی صفحه و طراحی کارتمانند برای جابهجایی بین برنامهها از ویژگیهای کلیدی این نسخه بودند.
یکی از نوآوریهای مهم در این نسخه، استفاده گسترده از حرکات لمسی بود؛ کاربران میتوانستند اعلانها و برنامههای اخیر را با کشیدن انگشت حذف کنند. علاوه بر این، طراحی استانداردی به نام Holo معرفی شد که به تدریج در سراسر سیستمعامل و اپلیکیشنهای اندرویدی گسترش یافت. این نسخه فونت جدید Roboto را معرفی کرد که برای نمایش بهتر روی نمایشگرهایی با وضوح بالا طراحی شده بود. Ice Cream Sandwich نه تنها تجربه کاربری را سادهتر و زیباتر کرد، بلکه پایهای برای توسعه زبان طراحی مدرن اندروید در نسخههای بعدی فراهم آورد.
9. اندروید 4.1 تا 4.3
نسخههای Jelly Bean که در سالهای 2012 و 2013 عرضه شدند، بر پایههای تازهای که با Ice Cream Sandwich (ICS) ایجاد شده بود، بنا شدند و تغییرات قابل توجهی در جهت بهبود و توسعه این سیستمعامل ایجاد کردند. این نسخهها با افزودن ظرافت و بهینهسازیهای متعدد، تجربه کاربری اندروید را برای کاربران عادی، جذابتر و قابل دسترستر کردند. علاوه بر تغییرات بصری، «آبنبات ژلهای» اولین نسخهای بود که ابزار هوشمند پیشبینی گوگل، یعنی Google Now را معرفی کرد؛ ابزاری که در ابتدا بسیار قدرتمند بود اما بعدها به یک خبرخوان ساده تبدیل شد. این نسخه همچنین قابلیتهای جدیدی مانند اعلانهای قابل گسترش و تعاملی، سیستم جستجوی صوتی پیشرفتهتر، و نمایش نتایج جستجو به صورت کارتمحور را ارائه داد که هدف آن پاسخ مستقیم به سوالات کاربران بود.
پشتیبانی از چند کاربر برای اولین بار در این نسخه معرفی شد، هرچند که این قابلیت در ابتدا فقط برای تبلتها قابل استفاده بود. نسخه اولیه پنل Quick Settings اندروید در Jelly Bean ظاهر شد. یکی دیگر از ویژگیهای برجسته این نسخه، امکان قرار دادن ویجتها روی صفحه قفل بود؛ قابلیتی که مورد توجه قرار گرفت اما چند سال بعد بدون سر و صدا حذف شد. Jelly Bean با این تغییرات مهم، گامی بزرگ در جهت بهبود تجربه کاربری اندروید برداشت.
10. اندروید 4.4: کیتکت
نسخه اندروید 4.4 کیتکت که در اواخر سال 2013 منتشر شد، پایان دوره طراحی تاریک اندروید را رقم زد؛ دورهای که در آن رنگهای سیاه نسخه Gingerbread و آبی نسخه Honeycomb غالب بودند. در این نسخه، طراحی سیستمعامل با استفاده از پسزمینههای روشنتر و آیکونهای سفید و همچنین نوار وضعیت شفاف، ظاهری مدرنتر و جذابتر پیدا کرد.
یکی از ویژگیهای برجسته کیتکت، معرفی قابلیت “OK, Google” بود که امکان اجرای دستورات صوتی را فراهم میکرد. البته این قابلیت تنها زمانی فعال بود که صفحه نمایش روشن باشد و کاربر در صفحه اصلی یا اپلیکیشن گوگل قرار داشت. این نسخه، اولین تلاش گوگل برای اختصاص دادن یک پنل کامل از صفحه اصلی به خدمات خود بود؛ قابلیتی که برای کاربران گوشیهای Nexus و کسانی که لانچر مستقل گوگل را دانلود کرده بودند، قابل دسترس بود.
11. اندروید 5 و 5.1
در پاییز ۲۰۱۴، گوگل با انتشار اندروید لالیپاپ (نسخه ۵.۰) تحول اساسی در طراحی این سیستمعامل ایجاد کرد. این نسخه، استاندارد Material Design را معرفی کرد؛ سبکی که تا امروز بهعنوان پایهی اصلی رابط کاربری اندروید و محصولات گوگل باقی مانده است. لالیپاپ با اتخاذ رویکردی کارتمحور، مفاهیم پراکندهی قبلی را به یک الگوی طراحی یکپارچه تبدیل کرد. از اعلانها (که اکنون در صفحه قفل نمایش داده میشدند) تا لیست برنامههای اخیر (با ظاهری سهبعدی و کارتشکل)، همهچیز تحت تأثیر این رویکرد جدید قرار گرفت.
این نسخه علاوه بر تحول بصری، ویژگیهای کاربردی متعددی را معرفی کرد:
-
کنترل صوتی کامل بدون دست با فعالسازی فرمان “OK, Google”
-
پشتیبانی از چند کاربر در گوشیهای هوشمند
-
حالت اولویتبندی اعلانها برای مدیریت بهتر هشدارها
با وجود نوآوریهای چشمگیر، تغییرات گستردهی لالیپاپ منجر به باگهای متعدد شد که بسیاری از آنها تنها در نسخه ۵.۱ برطرف شدند. با این حال، میراث Material Design فراتر از این مشکلات اولیه رفت. این سبک با تأکید بر سایههای پویا، انیمیشنهای روان و پالت رنگی روشنتر، نهتنها جنبه زیبا بودن سیستمعامل اندروید را متحول کرد، بلکه چارچوبی اساسی برای توسعهی آیندهی این سیستمعامل ایجاد نمود. به این ترتیب، لالیپاپ نهتنها یک بهروزرسانی معمولی بود، بلکه زبان طراحی جدیدی را پایهگذاری کرد و سالها بعد نیز هویت بصری اندروید را شکل داد.
12. اندروید 6
اندروید ۶.۰ یا مارشملو که در سال ۲۰۱۵ منتشر شد، در نگاه کلی یک بهروزرسانی جزئی به شمار میرفت و بیشتر شبیه یک ارتقای ۰.۱ بود تا یک نسخه کامل و جدید. با این حال، این نسخه آغازگر روند سالانه انتشار نسخههای اصلی اندروید با شماره کامل شد. ویژگی اصلی مارشملو، قابلیت Now on Tap بود که امکان جستجوی متنی و اطلاعات مرتبط با محتوای صفحه نمایش را فراهم میکرد. اگرچه این قابلیت پتانسیل بالایی داشت اما گوگل هرگز نتوانست آن را بهطور کامل توسعه دهد و در نهایت پس از یک سال، نام آن حذف و عملکردش به حاشیه رانده شد.
با این حال، مارشملو تغییرات ماندگاری مانند سیستم اجازهنامههای گرانولار برای اپلیکیشنها (که به کاربران امکان کنترل دقیقتر دسترسی برنامهها را میداد)، پشتیبانی از سنسور اثر انگشت و فناوری USB-C را معرفی کرد. این نسخه همچنین پایهای برای بهبود مدیریت باتری با ویژگی Doze و ذخیرهسازی تطبیقی (Adoptable Storage) محسوب میشود. اگرچه مارشملو مانند بعضی از نسخههای اندروید، انقلابی نبود ولی زیرساختهایی را بنا نهاد که در نسخههای بعدی اندروید گسترش یافتند.
13. اندروید 7 و 7.1
14. اندروید 8 و 8.1
اندروید ۸.۰ اورئو که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، با معرفی حالت تصویر در تصویر (PiP)، گروهبندی اعلانها در کانالهای اختصاصی و قابلیت تأخیر در نمایش اعلانها، تجربه کاربری را متحول کرد. این نسخه امکان پخش ویدیو در پنجرهای کوچک و شناور را فراهم کرد که به کاربران اجازه میداد همزمان با انجام سایر فعالیتها (مانند چک کردن ایمیل یا مرور وب)، محتوای چندرسانهای را دنبال کنند. اعلانها با سیستم کانالهای نوتیفیکیشن سازماندهی شدند و کاربران توانستند برای هر دسته از اعلانها (مانند پیامها، بهروزرسانیها یا تبلیغات) سطح اهمیت جداگانهای تعیین کنند.
از دیگر ویژگیهای کلیدی این نسخه میتوان به بهبود عملکرد باتری با محدودکردن فعالیت پسزمینه برنامهها، انتخاب هوشمند متن مبتنی بر هوش مصنوعی (که آدرس، شماره تلفن یا ایمیل را تشخیص میداد) و معرفی Project Treble اشاره کرد. پروژه Treble با ایجاد لایهای ماژولار در معماری اندروید، زمینه تسریع بهروزرسانیهای سیستمی را فراهم نمود. اورئو شامل آیکونهای تطبیقی (با قابلیت تغییر شکل بر اساس تم دستگاه) و ایموجیهای بازطراحیشده (مانند همبرگر با پنیر روی گوشت) بود.
15. اندروید 9
مهمترین نوآوری این نسخه، سیستم ناوبری ترکیبی دکمه و ژستهای حرکتی بود که جایگزین دکمههای سنتی «بازگشت»، «خانه» و «برنامههای اخیر» شد. در این سیستم، یک دکمه «خانه» به همراه دکمه بازگشت (که تنها در صورت نیاز ظاهر میشد) طراحی شد و امکان حرکت روانتر در رابط کاربری را فراهم کرد.
از دیگر ویژگیهای کلیدی اندروید پای میتوان به سیستم پاسخ پیشنهادی هوشمند برای اعلانهای پیامرسان، (Digital Wellbeing) برای مدیریت زمان استفاده از برنامهها و سیستمهای تطبیقی مدیریت باتری و روشنایی صفحه اشاره کرد. این نسخه همچنین بهبودهای امنیتی مانند محدودیت دسترسی برنامهها به میکروفون و دوربین در پسزمینه و حالت Lockdown برای قفل اضطراری دستگاه را معرفی نمود. ویژگیهای کوچک اما کاربردی مانند بهینهسازی هاتاسپات وایفای، ارتقای حالت صرفهجویی باتری و پشتیبانی از قالب تصویری HEIF نیز در این نسخه گنجانده شدند.
16. اندروید 10
اندروید ۱۰ اولین نسخه از این سیستمعامل بود که نام دسرگونه خود را کنار گذاشت و تنها با یک عدد شناخته شد. مهمترین تغییر این نسخه، بازطراحی کامل سیستم ناوبری با ژستها بود؛ جایی که دکمه «بازگشت» به طور کامل حذف شد و کاربران برای حرکت بین بخشهای مختلف سیستمعامل، تنها از حرکات انگشت (مانند کشیدن از لبه چپ یا راست برای بازگشت) استفاده کردند.
این نسخه بهبودهای مهم دیگری هم داشت؛ از جمله سیستم اجازهنامههای پیشرفته که کنترل دقیقتری روی دسترسی برنامهها به موقعیت مکانی فراهم میکرد. تم تاریک سیستمعامل که به صورت یکپارچه در تمام بخشهای اندروید و برخی برنامههای شخص ثالث اعمال شد، از دیگر ویژگیهای شاخص بود. حالت تمرکز (Focus Mode) برای محدود کردن حواسپرتی با غیرفعال کردن موقت برنامههای خاص و قابلیت زیرنویس زنده (Live Caption) برای تولید خودکار زیرنویس از محتوای صوتی/تصویری بدون نیاز به اینترنت، از نوآوریهای کلیدی این نسخه محسوب میشدند. این تغییرات، اندروید ۱۰ را به نسخهای تبدیل کرد که تمرکز اصلی آن بر حریم خصوصی کاربر، کاهش اختلالات و تجربه بصری مدرنتر قرار داشت.
17. اندروید 11
اندروید ۱۱ با تاکید بر تقویت حریم خصوصی و بهبود تجربه کاربری، تحولات قابل توجهی در پلتفرم اندروید ایجاد کرد. یکی از مهمترین نوآوریهای این نسخه، معرفی مجوزهای یکبارمصرف بود که به کاربران این اجازه را میداد تا موقع استفاده از برنامهها، دسترسی به اطلاعات شخصی مانند موقعیت مکانی، میکروفون و دوربین را به آنها بدهند. علاوه بر این، سیستم عامل بهطور خودکار، مجوزهای برنامههایی را که برای مدت طولانی استفاده نمیشدند را لغو میکرد تا از جمعآوری دادههای غیرضروری جلوگیری شود.
در سطح رابط کاربری، اندروید ۱۱ با سازماندهی بهتر اعلانهای مکالمات، تجربه کاربری را بهبود بخشید. این اعلانها بهصورت حبابهای شناور نمایش داده میشدند و امکان اولویتدهی مکالمات وجود داشت. همچنین، یک بخش جدید برای مرور اعلانهای ۲۴ ساعت اخیر اضافه شد. از دیگر ویژگیهای کلیدی این نسخه میتوان به ضبط داخلی صفحه نمایش بدون نیاز به اپلیکیشنهای جانبی، یکپارچهسازی پخشکننده رسانه در تنظیمات سریع، و منوی کنترل دستگاههای هوشمند اشاره کرد. علاوه بر این، اندروید ۱۱ دسترسی برنامهها به موقعیت مکانی در پسزمینه را محدود کرد و کاربران را ملزم به مراجعه به تنظیمات سیستم برای اعطای این مجوز کرد.
18. اندروید 12
اندروید ۱۲، که همزمان با رونمایی از گوشیهای پیکسل ۶ و پیکسل ۶ پرو در اکتبر ۲۰۲۱ بهصورت رسمی منتشر شد، بزرگترین تحول بصری در اندروید را از زمان نسخه ۵.۰ (لالیپاپ) به ارمغان آورد. هسته اصلی این تحول، معرفی استاندارد طراحی Material You بود که امکان شخصیسازی پویا را بر اساس رنگهای والپیپر کاربر فراهم میکرد. این سیستم با تحلیل رنگهای غالب تصویر پسزمینه، یک تم هماهنگ برای کل رابط کاربری ایجاد میکرد و هر بار با تغییر والپیپر، تم سیستم بهطور خودکار بهروزرسانی میشد. این تم شامل صفحه قفل، نوتیفیکیشنها، ویجتها و حتی برنامههای سازگار میشد.
از دیگر تغییرات سطحی چشمگیر میتوان به طراحی دکمهها و عناصر رابط کاربری بزرگتر، افزایش استفاده از انیمیشنهای روان و بازطراحی ویجتها اشاره کرد. این تغییرات برای اولین بار پس از سالها، بهعنوان بخشی جداییناپذیر از تجربه کاربری مورد توجه قرار گرفتند. در کنار این تغییرات، اندروید ۱۲ بهبودهای زیرساختی مهمی در حوزه حریم خصوصی ارائه داد. از جمله این بهبودها میتوان به کنترل دقیقتر دسترسی برنامهها به موقعیت مکانی اشاره کرد که امکان محدودکردن دسترسی به دادههای تقریبی به جای دقیق را فراهم میکرد. همچنین، نشانگر فعالبودن میکروفون/دوربین در نوار وضعیت اضافه شد و قابلیت غیرفعالکردن سریع این دسترسیها از طریق تنظیمات سریع در دسترس قرار گرفت.
اندروید ۱۲ بخش جدیدی به نام هسته محاسبات خصوصی اندروید (Android Private Compute Core) را معرفی کرد که عملکردهای مبتنی بر هوش مصنوعی را در محیطی ایزوله اجرا میکرد تا از دسترسی شبکه به دادههای کاربر جلوگیری شود. از نظر عملکرد، بهبود مدیریت منابع سیستمی و افزایش کارایی باتری از طریق محدودکردن فعالیت برنامهها در پسزمینه از دیگر ویژگیهای کلیدی بودند. با ترکیب طراحی شخصیشده و تمرکز بر امنیت، اندروید ۱۲ تجربه کاربری مدرنتری را برای دستگاههای هوشمند تعریف کرد.
19. اندروید 13
یکی از مهمترین تحولات در این نسخه، برای تبلتها و گوشیهای تاشو بود. اندروید ۱۳ با معرفی نوار وظیفه جدید و حالت چندوظیفهای پیشرفته، کار با صفحههای بزرگ را بسیار راحتتر کرد. کاربران اکنون میتوانستند برنامهها را از نوار وظیفه بهراحتی بکشند و رها کنند تا دو یا چند برنامه را در حالت تقسیم صفحه اجرا کنند. این قابلیت، بهرهوری و کارایی را بهطور قابل توجهی افزایش داد.
همچنین، بهبودهای مرتبط با استایلوس، مانند تشخیص تفاوت بین قلم و کف دست، و طراحی نوتیفیکیشنها با نمایش اطلاعات بیشتر در یک نگاه، از دیگر ویژگیهای کلیدی برای دستگاههای بزرگ بودند. در طرف دیگر، برای گوشیهای معمولی، تغییرات کمتر چشمگیر بود، اما بهبودهای قابل توجهی وجود داشت. اسکنر QR کد داخلی در بخش تنظیمات سریع، مدیریت پیشرفته کلیپبورد با هشدار دسترسی برنامهها و پاکسازی خودکار تاریخچه، و بهبودهای زیرساختی مانند پشتیبانی از Bluetooth LE Audio برای کیفیت صوتی بهتر و مصرف باتری کمتر، از جمله بهروزرسانیهای این نسخه بودند.
اندروید ۱۳ با گسترش تمهای پویای Material You و پشتیبانی از زبانهای متفاوت برای هر برنامه، این امکان را فراهم کرد تا به شکل عمیقتری، سیستمعامل را شخصیسازی کنند. این ویژگیها به کاربران اجازه میدادند تا رابط کاربری خود را بر اساس سلیقه شخصی خود تنظیم کنند و از زبانهای مختلف در برنامههای مختلف استفاده کنند.
20. اندروید 14
اندروید ۱۴ که در اکتبر ۲۰۲۳ همزمان با رونمایی از گوشیهای پیکسل ۸ و پیکسل ۸ پرو منتشر شد، با وجود ظاهر کمتغییر خود، بهبودهای کاربردی قابل توجهی را ارائه کرد. این نسخه با ادامه روند بهروزرسانیهای تدریجی در طول سال، تمرکز خود را بر بهبود تجربه چندوظیفهای، حریم خصوصی و شخصیسازی قرار داد. یکی از ویژگیهای کلیدی، سیستم کشیدن و رهاکردن متن بین برنامهها است که دیگر نیازی به فعالبودن همزمان دو برنامه در حالت تقسیم صفحه ندارد و با نگهداشتن متن توسط یک انگشت و حرکت بین برنامهها با انگشت دیگر انجام میشود.
شخصیسازی صفحه قفل نیز متحول شد؛ کاربران اکنون میتوانند طرحهای مختلف ساعت، رنگهای متناسب با تصویر زمینه و دکمههای میانبر (مانند چراغ قوه یا دوربین) را به سلیقه خود تنظیم کنند. در حوزه حریم خصوصی، داشبورد مدیریت دادههای سلامت به تنظیمات اضافه شد و درخواست دسترسی به موقعیت مکانی اپلیکیشنها باید همراه با توضیح دقیق علت استفاده ارائه شود. قابلیت ایجاد والپیپرهای هوش مصنوعی (با توصیف متنی) نیز بهعنوان ویژگی انحصاری پیکسل ۸ معرفی شد. بهبودهای دسترسیپذیری مانند ذرهبین پیشرفته، تنظیم سریع اندازه فونت از طریق بخش تنظیمات سریع و هشدار نوری برای نوتیفیکیشنها (با چشمکزدن فلش دوربین) از دیگر نوآوریهای این نسخه هستند.
21. اندروید 15
یکی از ویژگیهای شاخص این نسخه از سیستمعامل اندروید، فضای خصوصی (Private Space) است که امکان مخفیسازی برنامههای حساس (مانند بانکی یا پیامرسانها) را در بخشی جداگانه از کشوی برنامهها فراهم میکند. این فضا تنها با احراز هویت اضافی (اثر انگشت یا کد عبور) قابل دسترسی است و حتی میتوان آن را بهطور کامل از دید پنهان کرد. در دستگاههای بزرگنمایش، نوار وظیفه همیشه فعال و قابلیت جفتسازی برنامهها (App Pairs) بهرهوری را افزایش میدهند؛ کاربران اکنون میتوانند دو برنامه پرکاربرد (مانند Gmail و Google Drive) را بهصورت پیشتنظیم شده در حالت تقسیم صفحه اجرا کنند.
از دیگر بهبودها میتوان به پنل صدا با طراحی مجدد (برای تنظیم سریعتر سطوح مختلف صدا)، فعالسازی خودکار بلوتوث پس از ۲۴ ساعت و لرزش تطبیقی پیکسل (که شدت لرزش را بر اساس محیط تنظیم میکند) اشاره کرد. ویژگیهایی مانند صفحهمحافظ مدیریت دستگاههای متصل در حین شارژ، آرشیو خودکار برنامههای کماستفاده و پیشنمایش مسیر بازگشت (Predictive Back) نیز تجربه کاربری را ارتقا میدهند. اگرچه برخی قابلیتهای جدید (مانند Circle to Search) خارج از چارچوب اندروید ۱۵ و برای نسخههای قدیمیتر هم عرضه شدهاند، این بهروزرسانی با ترکیب ریزبهبودگیها و بهبودهای زیرساختی، گامی مهم در تکامل اندروید محسوب میشود.
22. اندروید 16
اندروید ۱۶ با یک تغییر بزرگ در چرخه بهروزرسانیهای سالانه گوگل همراه است: انتشار دو نسخه اصلی در سال ۲۰۲۵. اولین نسخه (اندروید ۱۶) در بهار و نسخه دوم که احتمالاً به عنوان «بهروزرسانی بزرگ پاییزی» شناخته میشود، عرضه خواهد شد. اگرچه نام دقیق نسخه پاییزی هنوز مشخص نیست، اما گوگل تأکید کرده که هر دو نسخه شامل تغییرات اساسی خواهند بود.
نسخه بتای اولیه اندروید ۱۶ از اواخر ژانویه ۲۰۲۵ در دسترس توسعهدهندگان قرار گرفت و مهمترین ویژگی آن، اعلانهای زنده (Live Updates) است. این سیستم، شبیه به Live Activities در iOS — امکان نمایش اطلاعات بلادرنگ (مانند وضعیت سفارش غذا یا موقعیت خودرو) را در صفحه قفل، صفحه همیشهروشن (AOD) و نوار وضعیت فراهم میکند. بهعلاوه، پنل تنظیمات سریع بازطراحی شده و با حرکات کشیدن انگشت (Swipe) بهجای دو انگشت، دسترسی به آن سادهتر شده است.
از دیگر تغییرات کلیدی میتوان به بهبودهای امنیتی شبکه (مانند محافظت پیشرفته در برابر دسترسی برنامهها به شبکه محلی)، الزام برنامهها برای تطبیق هوشمندانهتر با صفحههای بزرگ (مانند تبلتها و دستگاههای تاشو) و پشتیبانی از استانداردهای پیشرفته سمعکهای بلوتوثی اشاره کرد. نشانههایی از توسعه ویژگیهای شبه دسکتاپ (مانند مدیریت پنجرهها در نمایشگرهای خارجی) و خلاصهسازی خودکار نوتیفیکیشنها هم در نسخههای بتا مشاهده شده است. انتشار نهایی اندروید ۱۶ برای دستگاههای پیکسل احتمالاً همزمان با کنفرانس Google I/O 2025 (اردیبهشت-خرداد) انجام میشود، اما زمان عرضه برای سایر برندها، بهویژه با توجه به تأخیرهای اخیر سازندگان نامشخص است.
منبع: Computer World
